تاثیر فعالیت‌های کمیته امداد در حل مسائل اقتصادی اجتماعی

مطالعه نقش و کارکرد امور خیر و نیکوکاری در توسعه اقتصادی و اشتغال یکی از الزامات شکل‌گیری این بخش در اقتصاد ایران است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد خدمات ارائه شده قادر خواهد‌بود از طریق بهبود سرمایه و توسعه کارآفرینی اجتماعی، زمینه رشد و توسعه اقتصادی را فراهم و اشتغال بیشتری ایجاد کند. 

با توجه به حجم وسیع فعالیت خیریه، ضرورت وجود مسیر و نقشه راه جهت بررسی شرایط موجود در زمینه‌های مختلف و همچنین شناخت کمبود عملکردها از الزامات می‌باشد. هدف از این پژوهش بررسی میزان مشارکت کمیته امداد استان در امور درجهت ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار و ارتقاء معیشت افراد نیازمندخیریه در طی دو دهه (1379-1398) است. 

روش پژوهش توصیفی، تحلیلی و با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و آمار و اطلاعات در مراجع رسمی می‌باشد. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه بهره‌مندان از تسهیلات دریافتی از کمیته امداد و سایر دستگاه‌های ذیربط در این زمینه در استان گلستان بودند با بررسی میزان خدمت خیریه ها نسبت به بهره‌برداران می‌توان خلاءهای فعلی موجود در حوزه‌های مختلف امور خیر را شناسایی و در رفع این نواقص تلاش نمود. 

از نتایج مهم این تحقیق، می‌توان به جایگاه ویژه خیرین و امور خیریه در کاهش فقر و ایجاد اشتغال و ... اشاره کرد.  

احسان و نیکوکاری:

احسان و نیکوکاری، به جهت برانگیختن احساس خوش و لذت روحانی، امری شایسته و ارزشی است که مورد اقبال و استقبال بیشتر مردم می‌باشد. انسان به‌طور فطری، گرایش به زیبایی‌ها و تحسین دارد؛ از این‌رو کارهای شایسته که در شکل کامل آن صورت می‌گیرد و از لحاظ زیبایی شناختی، روح لطیف آدمی را به‌صورت غریضی جلب و جذب می‌کند و مورد تحسین عموم مردمان قرار می‌گیرد قرار می‌گیرد استقبال می‌کند.

مفهوم احسان در کاربردهای متعدد و متنوع آن، تصویر ارزش و جایگاه آن‌را در نظام فکری و ارزشی اسلام، در کنار بیان و تحلیل مصادیق و پی‌آمدهای گوناگون روانی، اخلاقی، عرفانی، فردی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و آخرتی آن، حوزه بسیار گسترده‌ای از آموزه‌های قرآنی و روایی را تشکیل می‌دهد.

1. جایگاه احسان و نیکوکاری در اسلام

نظر اسلام در مسئله احسان و نیکی به مردم روشن‌تر از آن است که نیاز به دلیل و برهان داشته باشد؛ زیرا با مراجعه به منابع دینی مشاهده می‌شود که در آیات قرآن و روایات وارده از سوی پیشوایان دین، به این موضوع سفارش شده است. 

برای مطالعه :       

بررسی میزان کمک مسلمانان آمریکایی به خیریه‌ها در سال 2021

این اهمیت تا جایی است که در منابع حدیثی، سرفصل‌هایی با عنوان «استحباب نیکی به برادران» را به خود اختصاص داده که در ذیل آنها روایات زیادی در اهمیت و جایگاه احسان و نیکی، تجلیل از افراد نیکوکار، آثار و برکات کارهای نیک در حق دیگران و... جمع‌آوری شده است. علاوه بر اینها سیره و منش پیامبر اسلام(ص) و ائمه(ع) سرشار از این کار پسندیده است.

احسان و نیکوکاری کارکردهای زیادی در عرصه‌های فردی، اجتماعی، فرهنگی، معنوی و... دارد. انسان مسلمان باید در پی رفع حوایج برادر مسلمان باشد و سعی کند تا می‌تواند به هر صورت ممکن به آنان یاری دهد. گرچه نیکی به دیگران و در جهت گره گشایی از نیازمندان، امری فرا ملی است،  اما در اسلام که در آن مسلمانان، برابر و برادر خوانده شده‌اند، این امر از جایگاه ویژه ای برخوردار است. 

احسان و نیکوکاری و انفاق در راه خدا یکی از محوری‌ترین مسائل قرآن کریم است. قرآن مى‌فرماید؛ ( تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرّ ) : واجب است که در کارهاى خیر به یکدیگر کمک کنید. قرآن همچنین مى‌فرماید: ( إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنینَ ؛خدا احسان شدگان را دوست مى‏دارد. ) در آیه هفت سوره طلاق در این رابطه آمده است: ( لِیُنفِقْ ذُو سَعَةٍ مِّن سَعَتِهِ وَمَن قُدِرَ عَلَیْهِ رِزْقُهُ فَلْیُنفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ لَا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا سَیَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ یُسْرًا؛ بر توانگر است که از دارایى خود هزینه کند و هر که روزى او تنگ باشد باید از آنچه خدا به او داده خرج کند خدا هیچ کس را جز [به قدر] آنچه به او داده است تکلیف نمى‏‌کند خدا به‌زودى پس از دشوارى آسانى فراهم مى‏‌کند.

2. جایگاه احسان در روایات

روایات در این موضوع گسترده‌تر از آن است که بتوان آنها را در این مقال برشمرد؛ از این‌رو برخی از آنها به عنوان نمونه ذکر می‌شود. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص)‏ الْبِرُّ مَا طَابَتْ بِهِ النَّفْسُ وَ اطْمَأَنَّ إِلَیْهِ الْقَلْبُ»؛رسول خدا(ص) فرمود نیکی آن است که موجب رضایت نفس انسان و اطمینان قلبش شود.

همچنین نقل شده است که امام صادق(ع) می‌فرمود بهترین افراد شما افراد با گذشت‏‌اند و بدترین شما بخیلان شما هستند. از ایمان خالص نیکى در حق برادران دینی و کوشش در انجام احتیاجات آنان است؛ چرا که نیکی به برادران دینی محبوبیت خداوند را موجب می‌شود که نتیجه این کار دورى شیطان و برکنار شدن از آتش و وارد شدن به بهشت است.‏

امام کاظم(ع) می‌فرماید همانا مُهر قبولی اعمال شما، برآوردن نیازهای برادرانتان و نیکی کردن به آنان در حد توانتان است و گرنه هیچ عملی از شما پذیرفته نمی‌شود. از امام حسین (ع) نقل شده است نیکوکارى و خوش اخلاقى، خانه‌ها را آباد و عمرها را طولانى مى‌کند. 

همه این مطالب و ده‌ها سخن و حدیث دیگر از بزرگان دین خصوصاً معصومین که مبلغ راستین دین بوده‌اند نشان از اهمیت و جایگاه این مسئله در زندگی اجتماعی دارد. 

3. آثار احسان و نیکوکاری

از مهمترین آثار معنوی دنیوی احسان می‌توان به ایجاد دوستی و صمیمیت میان انسان‌ها و هم‌گرایی اجتماعی و از آثار اخروی نیکوکاری نیز می‌توان به رستگاری و سعادت، جلب رحمت خاص خداوند، رهایی از عذاب الهی، محبوبیت و دوستی خداوند، فرجام نیک در زندگی دنیوی و آخروی، تکفیر گناهان و محو بدی‌ها و گناهان از سوی خداوند و رفع مواخذه و توبیخ اشاره کرد.

همچنین از دیگر آثار ارزشمند احسان و نیکوکاری، اجر و پاداشی است که در دنیا، نصیب انسان‌های خیر می‌شود در واقع خدای سبحان به نوعی اعمال و رفتار خوب و شایسته نیکوکاران را در همین دنیا، مورد لطف و عنایت قرار داده و جبران می‌نماید.  

همه انسان‌ها به جز انبیاء و اولیای الهی در زندگی خود دچار خطا و لغزش شده، گناهان کوچک و بزرگی را مرتکب می‌شوند. از جمله ابزاری که باعث می‌شود آثار گناه و خطاهای انسان از بین برود و حتی آن را تبدیل به حسنات نماید، احسان و نیکوکاری در حق بندگان خدا و خدمت به مخلوقات الهی است. 

احسان و نیکوکاری باعث ایجاد دوستی و صمیمت بین افراد جامعه می‌شود. هرگاه انسان‌های نیکوکار با ایثار و فداکاری خود به یاری انسان‌های مظلوم و مستضعف شتافته و با کمک های مادی و عاطفی خود، زندگی آنان را تا حدودی سر و سامان داده، از حالت بحرانی نجات دهند، آنان نیز نه تنها احسان و نیکوکاری افراد خیر را فراموش نمی‌کنند؛ بلکه در ادامه زندگی، سعی خواهند نمود تا به نوعی جبران نموده و احسان و نیکوکاری دیگران را به بهترین شکل، پاسخ دهند.

 از طرفی آنچه از آموزه‌های دینی استفاده می‌شود، این است که بین احسان و نیکوکاری و نجات جامعه از فقر و فلاکت، رابطه تنگاتنگی وجود دارد. انفاق به طور کلی سبب نجات از مفاسد کشنده اجتماعی می‌شود. 

اگر انفاق به فراموشی سپرده شود و ثروت‌ها در دست گروهی معدود جمع گردد و در برابر آنان، اکثریتی محروم و بینوا وجود داشته باشد، دیری نخواهد گذشت که انفجار عظیمی در جامعه به وجود آمده، اموال و دارایی ثروتمندان نیز در آتش آن خواهد سوخت. بنابراین، انفاق قبل از آن که به حال محرومان مفید باشد، به نفع ثروتمندان خواهد بود؛ زیرا تعدیل ثروت حافظ ثروت است.

4. شرایط حاکم بر  احسان و نیکوکاری

اولین اصلی که در باب احسان و نیکوکاری باید رعایت شود، توجه به رضای خداوند است. جلب رضایت خداوند در هر‌کاری، فرع بر چند مساله از جمله ایمان و اعتقاد به خدا، پیامبر (ص) و ائمه (ع) و رعایت احکام و قوانین الهی است. 

اگر انسان از لحاظ اعتقادی مشکل داشته باشد و یا در حوزه عمل، رعایت احکام، قوانین الهی و دینی مثل نماز، روزه و... کوتاهی نموده، راه گناه و معصیت را در پیش گیرد و یا از راه‌های نامشروع و غیر قانونی سود و سرمایه جمع‌آوری نماید و درآمد داشته باشد، احسان و نیکوکاری چنین انسان‌هایی مورد قبول و پذیرش حق تعالی قرار نخواهد گرفت. 

اگر انسان توجه به رضای خداوند نداشته و از راه های غیر قانونی وارد شده و اقدام به احسان و انفاق نماید، جز زحمت، چیزی دیگری نصیب او نخواهد شد. 

دومین اصلی که در باب احسان و نیکوکاری باید رعایت شود، این است که اشیا و اموال را که پاکیزه و دوست‌داشتنی است، را در راه خدا انفاق کند. احسان از اموال بی‌ارزش و آنچه تقریباً از مصرف افتاده علاوه بر اینکه سود چندانی به حال نیازمندان ندارد، یک نوع اهانت و تحقیر نسبت به آن‌ها است و موجب تربیت معنوی و پرورش روح انسانی نیز نمی‌باشد. 

سومین اصلی که در باب احسان و نیکوکاری باید درنظر گرفته شود، دوری از منت گذاری و پرهیز از آزار و اذیت است. احسان و نیکوکاری اگر با آزار و اذیت و منت گذاری همراه باشد، هیچ سودی به حال انسان نخواهد داشت. 

از مجموع مطالبی که بیان شد، اهمیت و جایگاه احسان و نیکوکاری و نقش آن در زندگی فردی و اجتماعی و دنیا و آخرت انسان‌ها روشن می شود؛ چرا که احسان و نیکوکاری باعث تعدیل ثروت در جامعه شده و نظام طبقاتی را از بین می‌برد، دوستی و صمیمیت را بین افراد جامعه، ایجاد نموده و آمرزش گناهان انسان را سبب شده و در نتیجه سعادت و عاقبت به خیری انسان‌های نیکوکار در دنیا و آخرت را تضمین می‌نماید و همچنین باعث محبوبیت او در پیشگاه خداوند می‌شود. 

آثار یاد شده در صورتی نصیب انسان خواهد شد که رسیدگی و کمک به انسان‌های نیازمند برای رضای خداوند باشد و از ریا و خودنمایی و آزار و اذیت و منت گذاری جداً پرهیز شود.

کمک به محرومین توسط مشارکت مردمی:

یکی از طرح های مهم امداد برای کمک به محرومین با استفاده از مشارکت مردمی بوده است. طرح اکرام است. این طرح  از نیمه دوم سال 1378(توسط کمیته امداد امام خمینی(ره) به اجراء درآمده است و به موجب آن حمایت مالی از ایتام مورد حمایت این نهاد به خیرین و حامیان واگذار می گردد. 

بدین صورت که هر حامی با پذیرفتن امر حمایت یک یا چند نفر یتیم، ماهیانه مبلغی به حساب بانکی هر کدام از آنان واریز می نماید.

نمودار شماره( 1) مبلغ  کمک خیرین طی سالهای 79-98             

نمودارشماره (2) تعداد کمک خیرین طی سالهای 79-98

همچنین کمیته امداد امام خمینی(ره) به منظور یاری رساندن به اقشار محروم جامعه و هدایت صحیح انگیزه کمک‌های مردمی، انفاق و صدقات، اقدام به جلب مشارکت‌های مردمی نموده و امکان مشارکت مردم نوع دوست و مسلمان استان در امر رسیدگی به محرومان و اجرای طرح های فقرزدایی را فراهم نموده است. 

همچنین بخشی از درآمدهای اختصاصی این نهاد از قبیل درآمد عملکرد سرمایه گذاری‌ها، درآمد اردوگاه‌ها، درآمد کانون‌های فرهنگی، فروش و اسقام دارایی ها و... تحت عنوان درآمدهای محلی تلقی می‌شود. بخش دیگری از درآمدهای اختصاصی و مشارکت‌های مردمی که با هدایا و منظور خاصی جمع‌آوری و به صرف همان مورد مشخص شده می‌رسد. 

این نهاد به منظور ایجاد کانالی مطمئن برای انتقال وجوهات شرعی مردم مؤمن و روزه‌دار از قبیل فطریه و کفارات به افراد مستحق و نیازمند جامعه، هر سال مقارن با عید سعید فطر نسبت به دریافت فطریه و کفارات هموطنان و پرداخت آن به افراد نیازمند اقدام می‌نماید. 

همچنین در آستانه عید سعید قربان، نسبت به جمع‌آوری هدایا و نذورات مردمی و سپس توزیع آنها بین محرومان و نیازمندان واقعی اقدام می نماید. ضمناً نسبت به جمع آوری زکات مردم مسلمان و مؤمن و توزیع آن بین اقشار محروم جامعه اقدام نموده است.

درآمدهای غیرمستقیم و فاقد اسناد مثبته

برخی از موارد مشارکت‌های مردمی و کمک سازمان‌ها و نهادها به افراد مورد حمایت این نهاد، به نحوی است که امکان ثبت مالی ارزش ریالی آن‌ها به‌دلیل غیرمستقیم بودن کمک‌ها و یا عدم وجود و یا عدم تنظیم اسناد و مدار مثبته وجود ندارد. 

به طور مثال افراد زیادی از مردم خیر و متدین استان از قشرهای مختلف، در راستای پیشبرد امور محرومیت زدایی، علاوه بر مشارکت‌های مادی، بصورت افتخاری و داوطلبانه نیز با این نهاد همکاری دارند. همچنین تخفیف‌ها و بخشودگی‌های افراد و صنوف خاص مثل پزشکان، مهندسین، تجار، قضات، وکلا و... مواردی از این  قبیل که دارای ارزش‌ ریالی دارند و در اجرای طرح های فقرزدایی کمیته امداد کمک شایسته‌ای است نیز از آن‌جمله‌اند.

همچنین برنامه امنیت تغذیه کودکان زیر 5 سال از سال 1379 با هماهنگی و همکاری دفتر بهبود تغذیه وزارت محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به صورت آزمایشی دربعضی  استان ها و در سال 1387 نیز با همکاری دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت در این استان نیز اجرا شد. در سال 98 تعداد3400 کودک زیر 5 سال مورد حمایت قرار گرفتند.هزینه این طرح بالغ بر3 میلیارد ریال بوده است.

همچنین در جهت کمک اقتصادی افراد مورد حمایت کمیته امداد از طریق توزیع سهام عدالت با تصویب آیین نامه اجرایی مطابق دستورالعمل ها و ضوابط مصوب، توزیع سهام عدالت در دستور کار واحدهای ستادی و ادارات کل استانی این نهاد قرار گرفت و مددجویان مشمول طرح فوق امور مربوط به این نهاد تقبل و اجرا گردید.

با تصویب قانون بیمه همگانی خدمات درمانی کشور در سال 1373 ، بیمه نمودن اقشار نیازمند جامعه و افراد تحت تکفل به کمیته امداد امام خمینی(ره) محول گردید. 

یکی از برنامه های اصلی بخش بهداشت کمیته امداد، ارائه کامل بیمه خدمات درمانی منجمله پزشک خانواده ، تامین هزینه دارو، ویزیت پزشک، خدمات تشخیصی، خدمات بستری، دندانپزشکی و سایر خدمات می باشد که این مهم در پایان سال 98 به حمایت 27988 نفر منجر شده است و بلحاظ مبلغ ریالی از سالهای 79 تا 98 مبلغی معادل 905 میلیارد ریال در این زمینه هزینه شده است. 

در نمودار زیر تغییرات بین سال‌های یاد‌شده‌ آمده‌است. بخش دیگری از خدمات در حوزه درمان، تامین سلامت نیازمندان و مراقبت‌های بهداشتی می باشد که عبارتند از: کمک به پرداخت فرانشیز، هزینه سفر و اقامت، هزینه تفاوت تعرفه، لوازم پزشکی و... 

همچنین این کمیته در طی سال‌های 1379-1392 مبلغ 19 میلیارد ریال کمک به صورت نقد و یا کالا در اختیار خانواده‌های خسارت دیده ناشی از حوادث طبیعی قرار داده است. لازم به ذکر است برخی از کمک‌های فوق برای حادثه دیدگان سایر نقاط کشور هم ارسال شده است.
شایان ذکر است این کمک ها در سال 98 که این استان درگیر سیل بوده است رقمی بالغ بر 100 میلیارد ریال هزینه کرد در این زمینه در بر‌داشته است. 

یکی از مسائلی که این نهاد به آن اهمیت می دهد، امور حمایتی و زدودن فقر است. طرح مددجویی، طرحی است که بموجب آن افراد و خانوارهای نیازمند از قبیل ایتام، بی سرپرستان، ازکارافتادگان، سالمندان، بیماران و... مورد حمایت قرار می‌گیرند. در حال حاضر بالغ بر 70 هزار خانوار در استان مورد حمایت طرح مددجویی قرار داشته‌اند.

امور توانمندسازی محرومین

1. طرح‌های خود‌کفایی

این طرح که از ابتدای سال1379 شروع شده‌است با هدف ایجاد منابع مالی همگام با عدالت اجتماعی و برطرف کردن نیازهای اساسی مددجویان تحت پوشش کمیته امداد امام(ره) با توجه به اهمیت خودکفایی خانواده‌ها و تحقق تکلیف ماده ۳۹ قانون برنامه پنج‌ساله پنجم توسعه کشور مبنی بر خروج سالانه ۱۰ درصد از مددجویان تحت پوشش نهادهای حمایتی و به منظور افزایش شأن و منزلت مددجویان تحت پوشش، کاهش نرخ بیکاری در میان جامعه مددجویی، افزایش درآمد محرومان برای کاهش فاصله طبقاتی، کمک به اقشار نیازمند و افزایش مناعت طبع خانواده‌ها تشکیل شده و برنامه‌های وسیعی را به منظور توانمندسازی خانواده‌های تحت حمایت با محوریت اشتغال در جهت نیل به این اهداف متعالی پیش‌بینی و اجرایی کرده است.

این فعالیت ها از بدو تاسیس امداد هر ساله به خودکفایی تعداد زیادی خانوار منجر شده است که این مهم در جهت توانمندسازی محرومان در سال 98 منجر به حمایت 4510 خانوار و با هدف تامین مالی 1645 میلیارد ریال شده است .

ضمناً از آنجایی که برخی از طرح های خودکفایی و اشتغال‌زایی که برای مددجویان مورد حمایت، به اجرا گذاشته می‌شود مثل طرح های دامداری، پرورش طیور و … نیاز به فضای مناسب دارد. این نهاد از سال1379 به بعد اقدام به ایجاد فضای خودکفایی را جزء برنامه‌های کاری خود قرار داده است براین اساس طی سال های  1379-1398، مبلغ 710میلیون ریال برای  احداث، تعمیر، بازسازی و تکمیل واحد فضای خودکفایی برای مددجویان هزینه شده است. 

طرح‌ها و فعالیت‌هایی که جهت خودکفایی مددجویان مورد حمایت توسط این نهاد انجام می‌گیرد یکی از اصولی‌ترین و شایسته‌ترین خدمات می‌باشد. در این راستا فعالیت های کمیته امداد در زمینه خودکفایی مددجویان حول چند محور عمده متمرکز است و این مراحل را می توان در سه مرحله بررسی نمود.  

بیشتر بخوانید :

 مدلسازی چشم‌انداز امور خیریه در شیوع کرونا

مرحله اول شناسایی مددجویان مستعد خودکفایی و تعیین درجه مهارت و توان اجرایی آنها، رسیدگی و نظارت بر حسن اجرای طرح‌های اشتغال و خودکفایی مددجویان و کنترل کیفیت محصولات تولیدی آنان

مرحله دوم ارائه آموزش‌های فنی و حرفه‌ای به منظور ارتقاء سطح آگاهی‌های علمی و مهارت‌های فنی و حرفه ای مددجویان، پرداخت وام‌های خودکفایی، تهیه و واگذاری مواد اولیه و وسیله‌کار، ایجاد زمینه استفاده مددجویان از تسهیلات تبصره‌های قانون بودجه (استفاده از اعتبارات بنگاه‌های کوچک اقتصادی زود بازده و سایر اعتبارات تبصره‌های قانون بودجه)، تهیه مقدمات لازم برای خودکفایی جمعی و گروهی، از طریق کارگاه‌های آموزشی و تولیدی و پشتیبانی فنی و تدارکاتی از مددجویان کارآفرین و شناسایی منابع و امکانات بالقوه و بالفعل مناطق مختلف کشور به منظور بهره‌گیری در جهت توسعه فرصت‌های شغلی است. 

مر حله سوم، کاریابی برای مددجویان آماده به کار و ایجاد زمینه های لازم برای جذب مددجویان آموزش دیده در بازار‌کار و کمک در‌بازاریابی و فروش محصولات تولیدی مددجویان، ایجاد فرصت‌های شغلی مناسب برای مددجویان مستعد از محل اعتبارات صندوق اشتغال نیازمندان، ایجاد زمینه دریافت وام توسط زنان روستایی سرپرست خانوار از محل اعتبارات طرح حضرت زینب(س) و بیمه اجتماعی مشمولین طرح های خودکفایی به منظور پیشگیری از سقوط آنان به چرخه فقراست.

طی سال های  1379-1398  تعداد  از مددجویان مورد حمایت کمیته امداد این استان آموزش‌های فنی و حرفه‌ای را فراگرفته‌اند به‌ نحوی که این آمار در سال 98 بتعداد 3540 نفر بوده است. همچنین برای تعداد 4138 نفر از مددجویان مستعد خودکفایی طی سالهای 79 تا 98 کاریابی صورت گرفته  و در حوزه های اشتغال معرفی و مشغول به کار شده اند. 

نمودار شمار(4) تعداد فعالیت مربوط به خودکفایی طی سال های 79-98

نمودار شمار(5)  مبلغ کمک به نیازمندان در جهت خود کفایی طی سال های 79-98

در کنار سایر خدمات، مسأله تأمین مسکن مددجویان، همواره مدنظر کمیته امداد امام خمینی(ره) بوده است. دفتر تأمین مسکن و امور مهندسی ساختمان، حل مشکل مسکن مددجویان تحت پوشش کمیته امداد امام(ره) را به عنوان یکی از مهم‌ترین محورهای حمایتی این نهاد مورد نظر داشته و با ایجاد واحد سازمانی فنی و تخصصی، رفع مشکل مسکن این ولی‌نعمتان انقلاب را سرلوحه کار خود قرار داده است. 

دفتر تأمین مسکن با شناخت و ارزیابی وضعیت مسکن خانواده‌های تحت پوشش و با بهره‌گیری از تمامی امکانات و ظرفیت‌های موجود در بخش دولتی و بخش خصوصی و ایجاد هسته‌های فنی و اجرایی در سراسر کشور، در راستای تأمین مسکن مقاوم براساس استانداردهای موجود و با لحاظ کردن شرایط و ویژگی‌های اقلیمی، اجتماعی و فرهنگی هر منطقه از کشور اقدام می‌کند.

این فعالیت‌ها به منظور احداث و خرید، تعمیر، بازسازی و تکمیل واحد مسکونی مددجویان در شهر و طرح نوسازی مسکن روستایی است که در این رابطه به صورت معرفی به بانک جهت دریافت وام  و کمک بلا عوض می باشد. این مهم طی سال  1398 به تعداد 7516واحد مسکونی به مبلغ  508 میلیارد  ریال جهت نیازمندان احداث شده است.  

2. خدمات فرهنگی

خدمات فرهنگی یکی از محورهای اساسی فعالیت‌های کمیته امداد را تشکیل می‌دهد. توانمندسازی خانواده‌های نیازمند تنها به زمینه‌های اقتصادی منحصر نمی‌شود؛ افزایش و تقویت مبانی فکری و فرهنگی مددجویان مهم‌ترین پیش‌نیاز برای توانمندسازی و خودکفایی اقتصاد خانواده‌ها به شمار می‌رود. 

به همین منظور کمیته امداد امام(ره) برنامه‌های تحولی گسترده‌ای را برای افزایش اعتماد به نفس و بهبود کیفیت زندگی و اعتلای جایگاه افراد در جامعه در دستور کار خود قرار داده است.

مهم‌ترین خدمات فرهنگی در این نهاد، فراهم کردن تسهیلات و امکانات لازم برای ادامه تحصیل دانش‌آموزان، دانشجویان و آموزش‌های لازم در زمینه‌های بهداشتی، روانی و ... است. برنامه‌های فرهنگی بر اساس آموزه‌های دینی، استفاده از نیروی مردمی، به کارگیری دانش روز، احساس مسئولیت اجتماعی و نقش‌آفرینی در چارچوب سیاست‌های فرهنگی کشور، رویکرد اساسی کمیته امداد امام(ره) در حوزه فرهنگ است که تمامی برنامه‌ها بر مبنای آن پایه‌ریزی شده است.

در این ارتباط این نهاد موفق به ارائه خدمات مؤثری بوده است. تلاش و کوشش در جهت رشد و اعتلای فرهنگ اصیل اسلامی در بین خانواده های مورد حمایت با برگزاری کلاس‌های آموزشی، آموزش مکاتبه‌ای، انجام کارهای هنری، برگزاری مراسم و مجالس مختلف و انجام اقدامات فرهنگی مختلف و برگزاری اردوهای زیارتی مشهد مقدس، ویژه سالمندان مورد حمایت از جمله این کارها بوده است.

گرچه فعالیت‌های فرهنگی کمیته امداد حول محورهای مختلفی صورت می‌گیرد اما مهم‌ترین اقدام، فراهم آوردن تسهیلات و امکانات لازم برای ادامه تحصیل دانش آموزان، دانشجویان و طلاب مورد حمایت می‌باشد. رسیدگی به مسائل آموزشی و تربیتی و فراهم آوردن تسهیلات لازم برای ادامه تحصیل دانش آموزان، طلاب و دانش آموزان مورد حمایت و برگزاری اردوهای تربیتی و آموزشی از آن جمله است.

طی سال های 1379-1398، خدمات بیشماری به این قشر از افراد ارائه شده است بنحوی که در سال 98 این نهاد تعداد 9594 نفر از دانش آموزان و تعداد 1200 دانشجویان و طلاب از حمایت‌های فرهنگی و آموزشی این نهاد بهره‌مند شده اند. هزینه خدمات فرهنگی طی این سال  مبلغ  28 میلیارد ریال بوده است . 

نمودار شماره(6)  خدمات فرهنگی انجام شده طی سال های 79-98

ضمن اینکه برای سایر اقشار نیز برنامه‌های فرهنگی انجام می‌دهد ارائه اردوی‌های زیارتی مشهد مقدس، راهیان نور و سایر اماکن زیارتی برای سالمندان نیز در دستور کار بوده است. 

همچنین به منظور رشد و پرورش فکری محصلین مورد حمایت و غنی سازی اوقات فراغت آنان بویژه در فصل تابستان از خدمات کانون‌های فرهنگی امداد و وابسته به سایر دستگاهها نظیر آموزش و پرورش را فراهم ساخته است.
از دیگر اقدامات کمیته امداد ارائه آموزش‌های لازم در زمینه‌های مسائل دینی و احکام، مسائل بهداشتی، بهداشت روانی، سوادآموزی، فرهنگی و اجتماعی است که به همکاری دستگاه‌های ذیربط نظیر آموزش وپرورش، شبکه‌های بهداشت و درمان و نهضت سوادآموزی به اجرا گذاشته شد.

3. برنامه کمک به امر ازدواج نیازمندان  

در دین مبین اسلام محبوب‌ترین بنا و بهترین اقدام، ازدواج و مساعدت مالی در این زمینه ذکر شده و متقابلاً از کسانی که از ازدواج خودداری نمایند بعنوان بدترین افراد یاد شده است. کمیته امداد امام خمینی(ره) از ابتدای تشکیل، کمک به ازدواج و تهیه جهیزیه نوعروسان مورد حمایت را جزء برنامه‌های حمایتی خود قرار داده است. در همین رابطه طی سال‌های  1379-1398 کمیته امداد این استان نسبت به تأمین جهیزیه به تعداد 49142 نوعروس و زنان ازدواج مجدد‌کرده به مبلغ 420 میلیارد ریال، اقدام نموده است.

4. ارتقای رتبه علمی

امروزه اطلاعات با توجه به نقش ارزنده‌ای که در تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی‌ها دارند از اهمیت بالایی برخوردار بوده و به ابزاری برای کسب امتیازات اجتماعی و اقتصادی تبدیل شده‌اند. از دیگر سو حجم بالای عملیات مالی و اداری و حجم انبوه اطلاعاتی که باید جمع آوری، پردازش، توزیع و مورد استفاده قرار گیرند، ضرورت توسعه و کاربرد فناوری‌های نوین اطلاعاتی و ارتباطی را چندان کرده است.

 در حال حاضر تمامی ادارات کل و تعدادی از شاخه‌های تابعه از فناوری‌های نوین استفاده نموده و دارای شبکه محلی LAN می‌باشند، تمامی شاخه‌های اصلی به چندین دستگاه رایانه مجهز شده اند، در تمامی دفاتر کمیته امداد، افزون بر 98 درصد همکاران با رایانه کار می‌کنند، بیش از 10 نرم افزار اصلی و چندین نرم افزار فرعی کاربردی در سطح دفاتر استان‌ها و شاخه‌ها مورد استفاده است.

طبق برنامه‌ریزی انجام شده و براساس طرح جامع فناوری اطلاعات و ارتباطات امداد امام، مقرر است تا پایان برنامه پنج ساله چهارم تمامی شاخه‌های امداد به شبکه محلی LAN مجهز شده و شبکه  WAN بین مراکز استانها با دفتر مرکزی و همچنین شبکه های WAN بین شاخه های تابعه هر ا ستان با دفتر استان مربوطه برقرار شده و تمامی سیستم‌های موجود در محیط جدید بازنویسی شده و نیازهای نرم افزاری و سخت افزاری برطرف شود.

شناسایی عناوین پژوهشی از مراکز استان‌ها و طبقه‌بندی آن‌ها براساس فعالیت‌های هر معاونت به صورت جداگانه، شناسایی رابطین آموزشی استان‌های مختلف کشور و برگزاری جلسات تخصصی جهت مصاحبه و گزینش، برگزاری جلسات و نشست‌های تخصّصی با مراکز علمی و پژوهشی، تمهیدات لازم جهت انعقاد تفاهم نامه با پژوهشکده فرهنگ و اندیشه، تمهیدات لازم جهت تهیه و تدوین نظامنامه پژوهشی، تمهیدات لازم جهت تهیه دستورالعمل حمایت از پایان نامه‌های تحصیلی، انتشار بروشور معرفی مرکز آموزش و پژوهش، تلاش در جهت معرفی امداد و ترویج فرهنگ انفاق و ایثار و سنت‌های حسنه در متن جامعه و هدایت آن به منظور افزایش مشارکت‌های مردمی در کمک به نیازمندان جامعه از جمله اهداف تبلیغاتی این نهاد است.

عملیات‌های انجام گرفته در کمیته امداد

علت اصلی تشکیل هر سازمان کسب و حفظ مزیت به منظور موفقیت است. ایجاد انگیره و تلاش در راه رسیدن به اهداف و وجود تعهد در سازمان‌های یکی از الزامات موفقیت در سازمان‌های امروزی است. بر اساس تحقیقی که آقای حسن زاده انجام داده است یافته‌ها نشان داد که همبستگی مثبت و معناداری بین تعهد سازمانی و استقرار مدیریت دانش وجود دارد. 

گرایش به سمت تعهد سازمانی نیز در بین کارکنان موسسه‌های خیریه در سطح متوسط به بالا است و امکان پذیری استقرار مدیریت دانش در سطح مطلوبی قرار داد. در کل، بین مولفه‌های تعهد سازمانی و مدیریت دانش همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد.

پر کردن حفره شکاف های برخورداری از حداقل نیازهای اساسی همنوعان و تلاش برای جبران کاستی‌های ناشی از ناتوانی یا مسئولیت گریزی‌های دولت در حیطه وظایف حاکمیتی شکل دهنده دو مولفه حیاتی و سرنوشت ساز از مهمترین فلسفه‌های وجودی کار خیر است.

امور خیریه به امور و افعالی گفته می‌شود که در طی آن نفع و بهره ای به غیر می‌رسد. با توجه به ازدیاد اقشار کم درآمد و به وجود آمدن ناهنجاری‌هایی در جامعه اسلامی امروزه بیش از پیش نیاز به احسان و نیکوکاری است. هدف اساسی و اصلی همه نظام‌های اسلامی به ویژه نظام اقتصادی اسلام، کمال ابدی یعنی تقرب الی الله است. 

از دیدگاه قرآن، روایات رسول اکرم (ص) و اهل بیت (ع) انفاق‌های مالی چه واجب و چه مستحب برای رسیدن به این هدف اساسی نقشی بس عظیم و اساسی دارند.

نظر به اینکه امروزه در جوامع اسلامی موسسات و سازمان‌های مختلفی برای دریافت صدقات و امور خیریه نهادینه شده و هر کدام به فرا‌خور وظیفه خود کارهایی انجام می‌دهند و به سازمان‌های خیریه مرسوم هستند اما حیطه عملکرد این موسسات با رعایت اصول و ضوابط امانت داری و توزیع عادلانه میان مردم به خدمت فقرا، مستمندان و اقشار تهی دست در جامعه اسلامی متفاوت است. 

در حال حاضر کار خیر و پسندیده در دنیای مدرن و تخصصی امروز معنای وسیع‌تر و مصادیق بیشتری نسبت به گذشته دارد که می‌تواند متناسب با مسوولیت‌های اخلاقی و اجتماعی افراد تعریف شود. یک تعریف سنتی از کار خیر، کمک رسانی در زمینه‌های عمومی و تامین مایحتاج اولیه نیازمندان است؛ اما در جوامع تخصصی تعاریف دیگری از کار خیر می توان مطرح کرد. 

ارائه خدمات حرفه ای در زمینه‌های تخصصی در مناطق محروم و به مردم کم بضاعت، کمک مالی به انجمن‌های تخصصی و حرفه ای جهت انجام بهتر اموری که موجب افزایش رفاه، ایمنی و سلامت جامعه می شود و دیگر ارائه خدمات حرفه‌ای در زمینه های تخصصی باکیفیتی بالاتر از عرف و استاندارد جامعه به کارفرمایان و بهره مندان از آن خدمات، نمونه‌هایی از انجام کار خیر در جوامع تخصصی هستند. 

پیمایش صورت گرفته در مجموعه عملیات‌های انجام گرفته در کمیته امداد استان نشان می‌دهد علاقه‌مندی متخصصان این اداره کل به انجام کار خیر در حوزه تخصصی خود بیش از انتظار کار خیر در جامعه است.

در آخر اینکه یکی از طرح‌های مهمی که به کمیته امداد محول گردید. طرحی است که با نام شهید رجایی که در اصل از اینکه با ابتکار این شهید بزرگوار، در حمایت از سالمندان نیازمند بالای 60 سال سن در مناطق روستایی و عشایری کشور که عمر با ارزش خود را تماماً در راه تولید سپری کرده‌اند ولی از هیچ حمایت بیمه‌ای برخوردار نبوده‌اند، می‌باشد. در حال حاضر کمیته امداد این استان 2 درصد از جمعیت استان را تحت عنوان طرح شهید رجایی مورد حمایت قرار داده است.

بطور کلی آنچه که می‌توان گفت این است که امر احسان و نیکو‌کاری در استان گلستان چه بصورت خودجوش و یا در قالب سازمان‌های خیریه و کمیته امداد، دارای جایگاه ویژه‌ای می‌باشد و در این امر نیز کمیته امداد نقش بسیار مهمی در شناسایی، هدایت و جهت دهی کمک‌های نقدی و غیر نقدی افراد به این امر دارد و آثار ارزشمندی را در طی سالیان گذشته از خود به یادگار گذاشته و انتظار می رود انشاا.... شاهد روزی باشیم که ریشه فقر و ناهنجاری‌ها با مسئولیت‌پذیری همه اقشار مردم از استان و کشور رخت بربندد. 

این مطلب برداشت و خلاصه‌ای از مقاله "بررسی فعالیت های کمیته  امداد امام خمینی(ره) و تاثیر آن درحل مسائل اقتصادی اجتماعی نیازمندان استان گلستان" نوشته "جواد فردی، سیدمصطفی قاسمی و محسن سنائی سامانی" است که در همایش خیرماندگار شرکت کرده‌ و در سیویلیکا منتشر شده است.