وضعیت محیط خیرخواهی در ایران | نفیسه علوی

فضای خیر­خواهی و نیکوکاری ایران را از جنبه­‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی چگونه ارزیابی می­‌کنید؟

از نظر من افراد با انگیزه‌­های مختلف وارد کار داوطلبانه می­‌شوند. برخی از افراد خلأ درونی دارند و در پی پر کردن آن هستند و  برخی دیگر احساس نیاز به زندگی اجتماعی می‌کنند و می­خواهند زندگی اجتماعی خود را ارتقاء دهند؛ این گروه در واقع با فعالیت داوطلبانه در سازمان­‌های مردم‌نهاد ارتباطات اجتماعی­‌شان را بیشتر می­‌کنند. اما عده‌ی دیگری نیز در این فضا هستند که صرفاً به‌خاطر نفس کار خیر و فعالیت داوطلبانه‌ی مطلق وارد این حیطه می­‌شوند و هدف آن‌ها نیز ارتقاء فرهنگ کار داوطلبانه است. من این‌طور فکر می­کنم که این مسئله در حوزه­ی فعالیت‌های نیکوکاری افزایش زیادی پیدا کرده است. یکی از دلایل آن هم فضای مجازی است. فضای مجازی باعث شده است که مشارکت مردم در کار خیر به‌صورت یک فرهنگ جهانی در بیاید؛ چراکه افراد هیچ دسته‌­بندی خاص و مرزبندی ویژه‌­ای برای فعالیت ندارند. جایی که حضورشان مفید واقع شود کار می­‌کنند. در واقع انگیزه‌­های اجتماعی فعالیت‌­های نیکوکاری در ایران در سطح خوبی است.

عوامل تأثیرگذار بر فضای خیر ایران در چند سال اخیر | خانم نفیسه علوی

چه عواملی را در فضای خیر­خواهی ایران در چند سال اخیر مؤثر می­دانید؟

من حال ­و ­هوای جامعه را بسیار مؤثر می‌دانم. در این سال­‌ها فراز و نشیب‌­های زیادی بوده است. بحران‌های اجتماعی و طبیعی زیادی داشته‌­ایم که مسلماً بر فضای خیر بی‌­تأثیر نیستند. بعد از سیل­‌های سال ٩٨ و زلزله‌ی ٩٦ کرمانشاه و بعد از کرونا با یک جهش در کار داوطلبانه مواجه بودیم. در زمان بحران­‌ها مردم به سمت امید و همدلیِ بیشتر حرکت می‌کنند. نکته­‌ای که وجود دارد این است که این مسئله در مورد بحران­‌های اجتماعی و طبیعی صدق می‌کند اما بحران‌های سیاسی از نظر من بیشتر مردم را دلسرد و از هم گسسته می‌‎­کنند؛ چراکه در بحران­‌های طبیعی مردم یک تقدیر جمعی احساس می‌­کنند و می‌خواهند با همدلی بیشتر خود را تسکین دهند اما به‌طور مثال در آبان ٩٨ تا دی ماه که چالش­‌هایی سیاسی فضای جامعه را پر کرده بود مردم نیز در کار خیر دلسرد شده بودند.

فضای خیرخواهی کشور در افق پنج ساله | خانم نفیسه علوی

به نظر شما در سال‌های پیش رو فضای خیر­خواهی کشور به چه سمت و سویی پیش می‌رود؟

ما در طلوع بی‌­نشان­‌ها یاد گرفتیم از تهدید­ها، بحران­‌ها و همه­‌ی اتفاقات سخت فرصت بسازیم. گفت‌­و­گو و ساخت فرصت از تهدید­ها، از خصیصه‌­های مهم طلوع بی­‌نشان­‌هاست. کار ما با پایین­‌ترین لایه­‌های اجتماع است پس بحران‌ها می­‌توانند بسیار در وضعیت آن­ها تأثیر بگذارند. تصمیمات غلط، اقدامات نامناسب، فاصله‌ی لایه­‌های پایین با سطوح بالاتر را بیشتر می‌­کند و حتی از طبقات بالاتر به پایین یک ریزش جدی خواهیم داشت. زمانی که مردم احساس می‌کنند در یکسری از موقعیت‌­ها کاری از آن‌ها بر نمی‌­آید بیشتر به کار خیرخواهانه روی می­‌آورند؛ یعنی من این‌طور می‌بینم که برخی از بحران‌ها می­توانند این حس را در مردم ایجاد کنند که کاری از آن‌ها بر نیامده و درنتیجه‌ی آن بیشتر به کارهای خیرخواهانه می‌پردازند. با توجه به این نگاه می‌توانم بگویم که بنده روند کلی تغییرات را مثبت می‌بینم.

راهکارهای عملیاتی برای بهبود فضای خیرخواهی | خانم نفیسه علوی

جهت بهبود فضای خیرخواهی در ایران چه پیشنهاد‌هایی دارید؟

من احساس می­‌کنم سیاست‌گذاری‌ها تا بدین جا بر این بوده است که یک نوع عدم اعتماد نسبت به سازمان‌­های مردم‌­نهاد شکل بگیرد. ما بازوهای دولت هستیم، با القای این بی‌اعتمادی هم مردم نسبت به سازمان­‌های خیریه بی‌اعتماد می­‌شوند و هم ما برای گرفتن مجوز­ها دچار مشکل می‌شویم. برای ما هیچ دولتی فرق ندارد؛ ما می‌خواهیم گفت‌­وگو کنیم. وقتی که مردم به ما اعتماد کنند قطعاً اتفاقات بهتری می‌­افتد. سازمان‌­های مردم‌­نهاد تلاش زیادی برای شفاف‌­سازی فعالیت­‌های خود انجام می­‌دهند؛ اما یکسری اتفاقات و القائات رسانه‌­ای و حتی برخی قانون‌گذاری‌ها باعث می‌­شوند اعتماد به سازمان­‌های خیریه و نیکوکاری شکل نگیرد. در آخر اینکه تحقیق و پژوهش در حوزه­‌ی فعالیت‌های سازمان­‌ها و شفاف­‌سازی شرایط و اقدامات آن­‌ها کمک زیادی به شکل‌گیری اعتماد عمومی نسبت به آنان می‌­کند.